نقشه راه و مدل مفهومی استنباط چارچوب شناختی- هنجاری آینده‌اندیشی با بهره‌گیری از معارف و مفاهیم قرآنی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دکتری آینده‌پژوهی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده

پیچیدگی و طولانی‌شدن مدت پژوهش‌هایی که برای نوآوری‌های بنیادین در علوم انسانی تعریف می‌شوند، از اثربخشی آن‌ها می‌کاهد. اگر برای این پژوهش‌ها نقشه راه کلی وجود نداشته باشد، احتمال سردرگمی بالا می‌رود و به هدررفت زمان و منابع می‌انجامد. بنابراین، باید مسیر پژوهش از پیش ترسیم شود که برای این منظور از روش نقشه راه در آینده‌پژوهی کمک گرفته می‌شود. می‌توان نقشه راه پژوهش در حوزه علوم انسانی اسلامی را با پنج لایه تعریف کرد که چهار لایه نخست، به ترتیب از پایین به بالا، شامل کارهای پشتیبان، بنیان‌های فکری یک رشته علمی، جزئیات روش پژوهش و در نهایت، چارچوب فکری اسلامی باشند؛ و بالاترین لایه، لایه خروجی‌های پژوهش باشد. این الگو در پژوهشی با عنوان «تدوین چارچوب شناختی- هنجاری آینده‌اندیشی بر پایه معارف و مفاهیم قرآنی» انجام گرفته، و به نتیجه مطلوب رسیده است. در گام‌های آغازین پژوهش یادشده، «باور به اراده خدا در ساخت آینده» یکی از مهم‌ترین وجوه تمایز میان بنیان‌های فکری آینده‌پژوهی رایج و اندیشه‌های اسلامی تشخیص داده شد و نقطه آغاز مدل مفهومی «استنباط چارچوب فکری قرآنی» قرار گرفت. این مدل مفهومی نیز سه مرحله استنباط وجه شناختی، استنباط وجه هنجاری و موردپژوهی یافته‌ها در قالب یک سوره را شامل می‌شد.

کلیدواژه‌ها