مدیریت راهبردی و آینده‌پژوهی

مدیریت راهبردی و آینده‌پژوهی

پویایی‌های اقتصادی، عدالت فضایی و سیاست‌‌گذاری فضایی در شکل‌گیری شهرهای آینده: آینده‌نگری توسعه پایدار شهری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
گروه جغرافیا، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
10.22034/jsmf.2026.605491.1157
چکیده
شهرنشینی شتابان، تغییرات اقلیمی، تحولات فناورانه، کاهش منابع طبیعی و افزایش نابرابری‌های فضایی، ضرورت بازنگری در برنامه‌ریزی شهری و توجه به آینده شهرها را آشکار کرده است. پیچیدگی این تحولات و عدم‌قطعیت‌های ناشی از آن‌ها نشان می‌دهد که اتکا به روندهای گذشته برای پاسخگویی به نیازهای آتی کافی نیست؛ از این‌ رو، آینده‌پژوهی با هدف شناسایی پیشران‌های مؤثر، عدم‌قطعیت‌های کلیدی و سناریوهای احتمالی، جایگاه مهمی در برنامه‌ریزی شهری پایدار دارد. مقاله حاضر با هدف تبیین ابعاد مؤثر بر شکل‌گیری شهرهای آینده، ارتباط میان اقتصاد، عدالت فضایی و برنامه‌ریزی فضایی را در چارچوب توسعه شهری پایدار بررسی می‌کند. نتایج مرور مباحث نشان می‌دهد پایداری شهری مستلزم تعامل و هماهنگی میان این حوزه‌هاست. اقتصاد شهری از طریق گسترش اشتغال، تنوع فعالیت‌های اقتصادی، تأمین منابع مالی پایدار و تقویت اقتصاد دانش‌بنیان و چرخشی، زمینه توسعه پایدار را فراهم می‌کند. همچنین، ویژگی‌های طبیعی، اقلیمی، جمعیتی، مکانی و شبکه‌ای هر منطقه، فرصت‌ها و محدودیت‌های توسعه را تعیین می‌کنند. برنامه‌ریزی فضایی نیز با سامان‌دهی توزیع جمعیت، فعالیت‌های اقتصادی، زیرساخت‌ها، خدمات و کاربری‌های زمین، به کاهش نابرابری‌های فضایی و جلوگیری از گسترش نامتوازن شهری کمک می‌کند. بر اساس نتایج، شهرهای آینده برای دستیابی به پایداری باید تاب‌آور، انعطاف‌پذیر، هوشمند، کم‌کربن، چندمرکزی و مشارکت‌پذیر باشند و بر ظرفیت‌های اقتصاد سبز و دانش‌بنیان تکیه کنند. در نهایت، نهادینه‌سازی آینده‌پژوهی در نظام برنامه‌ریزی شهری و ادغام آن در فرایند مستمر تصمیم‌گیری، از الزامات اساسی هدایت شهرها به سوی توسعه پایدار است.
کلیدواژه‌ها

دوره 8، شماره 2
آبان 1404
صفحه 69-86