مدیریت راهبردی و آینده‌پژوهی

مدیریت راهبردی و آینده‌پژوهی

تحلیل آینده‌پژوهانه نقش هوش مصنوعی در تصمیم‌سازی سیاست‌گذاری عمومی و پیامدهای آن برای تحقق تمدن اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
حبیب الله نجفی ایواتلو
استادیار، گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
10.22034/jsmf.2026.605560.1156
چکیده
هوش مصنوعی به‌عنوان یکی از فناوری‌های تحول‌آفرین، در حال تغییر بنیادین در سازوکارهای حکمرانی و تصمیم‌سازی سیاست عمومی است و پیامدهای مهمی برای آینده تمدنی جوامع اسلامی دارد. این پژوهش با هدف تحلیل آینده‌پژوهانه نقش هوش مصنوعی در تحول حکمرانی و تبیین پیامدهای آن برای تحقق تمدن اسلامی انجام شده است. رویکرد پژوهش کیفی و از نوع آینده‌پژوهی اکتشافی است. داده‌های پژوهش از طریق تحلیل اسنادی و مرور ساختاریافته متون نظری گردآوری و در یک پیکره نهایی شامل ۲۲ منبع شامل ۱۱ منبع فارسی و ۱۱ منبع انگلیسی سامان‌دهی شد. داده‌ها با استفاده از تحلیل مضمون و منطق سناریویی تحلیل شد. تحلیل اسناد و صورت‌بندی سناریوها به شناسایی سه سناریوی بدیل برای آینده تعامل هوش مصنوعی و حکمرانی منجر شد:؛ که عبارت‌اند از حکمرانی الگوریتمی وابسته، شکاف داده‌ای و بحران تصمیم، و حکمرانی هوشمند ارزش‌محور. این سناریوها بر پایه دو عدم‌قطعیت کلیدیِ «ظرفیت داده‌ای و نهادی» و «جهت‌گیری حکمرانی فناوری و میزان استقلال ارزشی» صورت‌بندی شدند. تفاوت اصلی سناریوها نه صرفاً در سطح فناوری، بلکه در نحوه ترکیب ظرفیت نهادی با جهت‌گیری ارزشی حکمرانی است. هوش مصنوعی در صورت فقدان چارچوب ارزشی می‌تواند به وابستگی فناورانه منجر شود؛ در حالی‌که در صورت حکمرانی هوشمند ارزش‌محور، ظرفیت تقویت تصمیم‌سازی تمدنی فراهم می‌شود
کلیدواژه‌ها
آینده‌پژوهی
تمدن اسلامی
حکمرانی پیش‌نگر
سیاست‌گذاری عمومی
هوش مصنوعی
مدیریت راهبردی و آینده‌پژوهی
دوره 9، شماره 1
مهر 1405
صفحه 59-83