مدیریت راهبردی و آینده‌پژوهی

مدیریت راهبردی و آینده‌پژوهی

واکاوی سناریوهای محتمل اکوسیستم خبری آینده ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری علوم ارتباطات واحد اردبیل ، دانشگاه آزاد اسلامی ، اردبیل ، ایران،
2 استادیار گروه ارتباطات دانشکده ارتباطات و رسانه دانشکده ارتباطات و رسانه دانشگاه صداوسیما، تهران ، ایران،
3 دانشیار گروه جرم شناسی دانشگاه علوم انتظامی ایران ، تهران ، ایران
10.22034/jsmf.2026.605839.1163
چکیده
تحولات شتابان فناوری‌های نوین، گسترش شبکه‌های اجتماعی، توسعه هوش مصنوعی و تغییر الگوهای مصرف رسانه‌ای، اکوسیستم خبری ایران را با دگرگونی‌های ساختاری و عدم‌قطعیت‌های گسترده در تولید توزیع و مصرف خبر مواجه کرده است. هدف این پژوهش، شناسایی پیشران‌های مؤثر بر آینده اکوسیستم خبری ایران و تدوین سناریوهای سازگار تا افق ۱۴۱۵ شمسی است.پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت اکتشافی ـ تحلیلی است و با رویکرد آینده‌پژوهی انجام شده است.در مرحله نخست،با تحلیل اسناد و مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با ۲۱ خبره، عوامل و روندهای اثرگذار استخراج و از طریق تحلیل مضمون سازمان‌دهی شدند. سپس پرسش‌نامه دلفی فازی طی سه دور در اختیار ۲۵ خبره قرار گرفت تا عوامل پالایش و اولویت‌بندی شوند. عوامل منتخب با تحلیل اثرات متقابل و نرم‌افزار Scenario Wizard بررسی شدند. بر اساس گزارش تحلیل، ۱۷ ترکیب اولیه سناریویی بررسی شد و پس از ارزیابی سازگاری، هشت سناریوی سازگار باقی ماند. از میان این هشت سناریو، دو روایت متمایز با عنوان اکوسیستم هم‌زیستی هوشمند و سلطه شبکه‌های اجتماعی برای تحلیل تفصیلی انتخاب شدند و شش سناریوی دیگر در مجموعه سناریوهای سازگار باقی ماندند. انتخاب دو روایت اصلی به معنای محاسبه احتمال آماری وقوع یا اثبات مطلوبیت قطعی آن‌ها نیست؛ همچنین شاخص‌های سازگاری و پایداری، در صورت تأیید محاسبات اصلی، باید صرفاً به‌عنوان شاخص‌های فنی تحلیل سناریو تفسیر شوند. یافته‌ها نشان می‌دهد آینده خبر از تعامل پیشران‌های فناورانه، رفتار مخاطب، اقتصاد رسانه، نیروی انسانی و سیاست‌گذاری شکل می‌گیرد. بنابراین آمادگی رسانه‌ها به سازگاری سازمانی، استفاده مسئولانه از هوش مصنوعی شفافیت و حفظ استانداردهای حرفه‌ای وابسته است.
کلیدواژه‌ها