مدیریت راهبردی و آینده‌پژوهی

مدیریت راهبردی و آینده‌پژوهی

الگوی حقوقی حکمرانی پیش‌نگر داده‌های شخصی در مواجهه با هوش مصنوعی مولد با تأکید بر آینده‌های بدیل حقوق حریم خصوصی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق عمومی, واحد قم, دانشگاه آزاد اسلامی, قم, ایران.
2 استادیار, گروه حقوق, واحد قم, دانشگاه آزاد اسلامی, قم, ایران.
3 دکتری تخصصی مدیریت دولتی - مدیریت منابع انسانی, واحد قم, دانشگاه آزاد اسلامی, قم, ایران.
10.22034/jsmf.2026.605372.1153
چکیده
قابلیت فناوری هوش مصنوعی مولد در تولید محتوا، استنتاج اطلاعات پنهان، تحلیل حجم گسترده‌ای از داده‌ها و ایجاد تعامل مستمر با کاربران موجب شده است که سازوکارهای کلاسیک حقوق حریم خصوصی، به‌ویژه مدل‌های مبتنی بر رضایت فردی و کنترل پسینی، با محدودیت‌های جدی مواجه شوند. در چنین شرایطی، گذار از رویکردهای واکنشی به سمت حکمرانی پیش‌نگر داده‌های شخصی به‌عنوان یک ضرورت حقوقی مطرح می‌شود. هدف پژوهش حاضر، طراحی الگوی حقوقی برای حکمرانی پیش‌نگر داده‌های شخصی در مواجهه با هوش مصنوعی مولد با تأکید بر آینده‌های بدیل حقوق حریم خصوصی است. پژوهش حاضر با روش تحلیل حقوقی و رویکرد آینده‌پژوهانه، ضمن بررسی چالش‌های نوظهور ناشی از فناوری‌های هوشمند، مؤلفه‌های لازم برای شکل‌گیری یک نظام حقوقی سازگار با تحولات آینده را شناسایی می‌کند. یافته‌ها نشان داد حمایت مؤثر از داده‌های شخصی در عصر هوش مصنوعی مولد نیازمند بازتعریف مفهوم حریم خصوصی، توسعه سازوکارهای ارزیابی پیشینی خطر، تقویت شفافیت الگوریتمی، ایجاد نظام پاسخگویی چندسطحی و حرکت به سمت تنظیم‌گری تطبیقی است. بر اساس نتایج، الگوی پیشنهادی پژوهش بر پنج مؤلفه اصلی شامل پیش‌بینی حقوقی، مدیریت ریسک داده، پاسخگویی فناورانه، حفاظت از حقوق فردی و جمعی داده‌ها و انعطاف‌پذیری مقرراتی استوار است. این پژوهش با ارائه چارچوبی آینده‌نگر تلاش می‌کند زمینه نظری لازم برای تحول حقوق حریم خصوصی از یک نظام صرفاً حمایتی به یک نظام حکمرانی فعال و پیش‌بین را فراهم کند و مسیرهایی برای سیاست‌گذاری حقوقی در مواجهه با فناوری‌های داده‌محور به‌ویژه در نظام‌های حقوقی در حال توسعه ارائه دهد.
کلیدواژه‌ها