مدیریت راهبردی و آینده‌پژوهی

مدیریت راهبردی و آینده‌پژوهی

بازآفرینی آینده‌محور جانشینی سازمانی در دستگاه‌های دولتی: تدوین الگویی مفهومی برای صیانت از دانش و سرمایه انسانی در بستر تحولات نسلی و فناورانه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار، گروه مدیریت دولتی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
10.22034/jsmf.2026.606213.1164
چکیده
جانشین‌پروری در سازمان‌های دولتی، در نتیجه بازنشستگی کارکنان باتجربه، تغییر ترکیب نسلی نیروی انسانی، تحول دیجیتال و تغییر شایستگی‌های مورد نیاز، نیازمند بازطراحی است. هدف پژوهش حاضر، تحلیل عوامل اثرگذار بر تحول نظام جانشین‌پروری و ارائه چارچوبی مفهومی با تأکید بر انتقال دانش و حفظ سرمایه انسانی است. پژوهش با رویکرد کیفی و بر مبنای مرور تحلیلی ـ تلفیقی منابع علمی مرتبط با جانشین‌پروری، مدیریت استعداد، مدیریت دانش، انتقال دانش میان‌نسلی و تحول دیجیتال انجام شد. مفاهیم و یافته‌های مرتبط در منابع ارجاع‌شده استخراج و با رویکرد تحلیل مضمون سازمان‌دهی شدند. یافته‌ها پنج بعد اصلی شامل ابعاد نسلی، فناورانه، دانشی، انسانی و سازمانی را نشان می‌دهد. مهم‌ترین چالش‌ها عبارت‌اند از خروج دانش ضمنی کارکنان خبره، شکاف مهارتی و دیجیتال، ضعف اعتماد میان‌نسلی، کمبود داده‌های معتبر استعداد و مخاطرات سوگیری الگوریتمی. بر این اساس، چارچوبی چهارلایه شامل شناسایی، پرورش، انتقال و پایداری پیشنهاد می‌شود. این چارچوب، جانشین‌پروری را از اقدامی واکنشی برای پرکردن موقعیت‌های خالی به قابلیتی راهبردی برای حفظ دانش، توسعه شایستگی‌ها و استمرار ظرفیت‌های سازمانی تبدیل می‌کند. چارچوب پیشنهادی مفهومی است و اعتبارسنجی تجربی آن در سازمان‌های دولتی به پژوهش‌های آتی نیاز دارد.
کلیدواژه‌ها